Kontakty międzyludzkie na Mazurach - w Ełku i okolicach

Teresa Romanowska
Ełk

Kontakty międzyludzkie jako przykład ciągłości i zmiany tradycji kulturowych



Każdy czas ma swoje tradycje. Kiedy mówimy o tradycyjnej kulturze ludowej mamy na myśli przeważnie koniec XIX w., ewentualnie początek XX w., czy okres międzywojenny. Kulturę ludową charakteryzuje ciągłość tradycji.

Kartki świąteczne i imieninowe






Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych Po wojnie natomiast nastąpiły duże zmiany związane ze zniszczeniami wojennymi, przemieszczaniem się ludności (często przymusowej), zetknięciem się ze sobą ludzi o różnych tradycjach kulturowych. W takiej sytuacji mówimy o tradycjach kulturowych, czyli pewnych elementach kultury tradycyjnej przetrwałych w całości lub szczątkowo, czasami nieco przekształconych. Taka sytuacja jest szczególnie łatwo zauważalna na Mazurach.
Tradycje kulturowe zmieniają się nierównomiernie i w różnym stopniu. Nigdy nie ma całkowitej ciągłości, rzadko zdarzają się radykalne zmiany. Niekiedy forma danych elementów kulturowych zmienia się pozostawiając niezmienioną funkcję, a niekiedy bywa odwrotnie. Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych
Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych

Przemiany społeczno – kulturowe w okresie powojennym związane były z urbanizacją i industrializacją kraju, w czasach obecnych zaś z globalizacją kultury wynikającą z większej, niż kiedy indziej mobilności ludzi oraz szybkim rozwojem massmediów.

Powrót na początek strony

Na Mazurach kierunek zmian związany z przemieszczaniem się ludności nastąpił szybciej niż na innych terenach. Już w latach 60. i 70. prowadzący na tych terenach badania zauważali, że „...Proces ten był bardzo skomplikowany i prowadził poprzez obserwację i ocenę do akceptacji i przyjęcia wzorów za własne. Nie przebiegał on jednakowo u wszystkich przedstawicieli danej grupy. Nasuwa się pytanie, co wpłynęło na odrębność tych przemian – jakie czynniki je zdeterminowały.” (A. Szyfer, Uwarunkowanie przemian kulturowych wsi olsztyńskiej, w: Współczesne przemiany wsi olsztyńskiej Olsztyn 1973).

Powrót na początek strony

Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych Kontakty międzyludzkie - ciągłość i zmiana tradycji kulturowych

Tradycje kulturowe są powiązane zarówno ze sobą, jak i z ukształtowaniem terenu, klimatem, itp. Na Mazurach w pierwszym okresie powojennym poszczególne grupy pochodzeniowe kontaktowały się ze sobą głównie z powodów gospodarczych. Na przykład osadnicy z terenów wschodnich i centralnych prosili miejscowych autochtonów o uruchomienie nieznanych im, a zastanych na tych ziemiach narzędzi i maszyn rolniczych. (W. Lempka, Przemiany wzorów kultury tradycyjnej, w: Współczesne przemiany wsi olsztyńskiej, Olsztyn 1973, s.216)

Powrót na początek strony

W drugim okresie (lata 50. i 60.) intensywność kontaktów międzygrupowych zwiększyła się ogarniając również niematerialne dziedziny życia. Niektóre z miejscowych wierzeń miały związek z terenem. Znali je miejscowi, a osadnicy przypominali sobie wierzenia ze swoich terenów, które tu nie miały zastosowania. Lukę tę zastępowały wierzenia miejscowe (np. podania o zatopionych i zapadniętych miastach i zamkach) Niektóre wierzenia, jak np. we wzmożoną działalność czarownic w okresie św. Jana posiadały zasięg ogólnopolski, a nawet szerszy. Różniły się natomiast w wyjaśnieniach dotyczących sposobów zapobiegania. Wyjaśnianie to sprzyjało kontaktom międzygrupowym. Niektórzy uważali, że czarownice są miejscowe, więc i sposoby na odżegnywanie czarów muszą być miejscowe.(W. Lempka, op. cit.s.216, 217; A. Szyfer, Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków, Olsztyn 1975)

Powrót na początek strony

Innym przykładem kontaktów międzygrupowych jest organizowanie zespołów kolędniczych. Następowało wymieszanie zwyczajów, ponieważ młodzież biorąca w tym udział pochodziła z różnych stron (na Warmii przeważały zwyczaje miejscowe – słudzy z szlemem, rogale i in, w Ełku przywiezione ze wschodu (np.herody) (W. Lempka, op. cit.; archiwum własne Teresy Romanowskiej, wywiad 2; www.elk.ogniwa-tratwa.pl – Alicja Bura)

Powrót na początek strony

Badania prowadzone w latach 70. XX w. w obrębie jednej grupy pochodzeniowej – wileńskiej wykazują, że częste kontakty lokalne i ponadlokalne (zarówno osobiste jak i listowne) w obrębie swojej grupy powodują ciągłość tradycji kulturowych, natomiast brak tych kontaktów i zastępowanie kontaktami z ludźmi z innych grup powoduje zmiany tradycji. (T. Juchniewicz, Więzi lokalne i ponadlokalne ludności wileńskiej na Mazurach na przykładzie miasteczka Ryn pow. Giżycko, Warszawa 1973, praca magisterska na Uniwersytecie Warszawskim)

Różne były formy i nasilenie kontaktów międzyludzkich (zarówno w obrębie własnej grupy pochodzeniowej, jak i międzygrupowych) w różnych okresach – od kontaktów osobistych przeważających w kulturach tradycyjnych, poprzez kontakty za pośrednictwem poczty i telekomunikacji tak ważne w okresie powojennym, aż do kontaktów poprzez Internet i telefonię komórkową w czasach dzisiejszych
(T. Juchniewicz, op. cit.; M. Romanowska, Młodzi Polacy w Edynburgu – specyfika współczesnej emigracji, Warszawa 2009, praca mgr na Uniwersytecie Warszawskim; J. Adamowski, Współczesne życzenia świąteczne z okazji Bożego Narodzenia i Nowego Roku)

W związku z powyższym kontakty międzyludzkie dzielę roboczo na trzy grupy.

I. Kontakty osobiste (od najdawniejszych czasów do czasów dzisiejszych – niekiedy zmiana formy)

II. Kontakty za pośrednictwem poczty i telekomunikacji (na szersza skalę od XIX w. a w wielu regionach później)

III. Kontakty za pośrednictwem Internetu i telefonii komórkowej (Koniec XX w. i XXI w.)
Powrót na początek strony

I. Kontakty osobiste



  • pogawędki i powitania

  • przyjęcia i pikniki


I. Kontakty osobiste – pogawędki i pozdrowienia


  • w drodze

  • w polu przy pracy

  • koło kościoła po Mszy św. Niedzielnej

  • na ławeczce kolo domu lub w domu

  • na targu

  • w sklepie, u fryzjera, u szewca

  • w parku

  • w gospodzie, barze, przy kiosku z piwem


Kontakty osobiste – przyjęcia i pikniki



  • Z okazji imienin, urodzin, itp.

  • Z okazji zakończenia prac

  • Z okazji uroczystości dorocznych, rodzinnych
    i karnawału

  • Odwiedzanie rodziny bez okazji

  • Z okazji prymicji

  • Z okazji I Komunii św.

  • Tzw. „majówki” lub „grille”

  • Przyjęcia poodpustowe

  • Z okazji przysięgi w wojsku

  • Spotkania rodzinne i towarzyskie nad jeziorem

  • Spotkania w kawiarniach i pubach

Powrót na początek strony

II. Kontakty międzyludzkie za pośrednictwem poczty i telekomunikacji



  • listy

  • kartki z życzeniami świątecznymi jako kontynuacja życzeń ustnych Przykłady kartek

  • życzenia świąteczne wysyłane przez instytucje (i komercyjne w prasie)

  • kartki z życzeniami imieninowymi i urodzinowymi Przykłady kartek (laurki jako odmiana kartek wysyłanych pocztą

  • kartki z podróży (widokówki)

  • paczki wysyłane pocztą

  • telegramy

  • kontakty telefoniczne

Powrót na początek strony

33-2011.08.21



 

 


Kontakt:
DZIEDZICTWO

 


  • Strona główna
  • Mazury
  • Mazury a tradycje
  • Kultura
  • Kultura a religia
  • Religijność ludowa
  • Tradycje doroczne na Mazurach
  • Adwent
  • Boże Narodzenie
  • Karnawał
  • Wielki Post
  • Przygotowania do Świąt Wielkanocnych
  • Wielkanoc
  • Majowe i majówki
  • Czerwiec - zwyczaje okresu przesilenia letniego
  • Zwyczaje rolnicze
  • Zwyczaje jesienne
  • Wiano panny młodej
  • VI Konkurs na palmę i pisankę wielkanocną
  • Zajęcia "Jak to dawniej
  • Nowa Wieś 2011 - galeria
  • Nowa Wieś 2011 - galeria - 02
  • galeria
  • Kontakty międzyludzkie ...
  • kontakty_galeria
  • kontakty_galeria_05


    Posiadasz nadmiar wiedzy i chciałbyś podzielić się nią z innymi?
    A może sam masz pytania, na które nie znasz odpowiedzi. Zobacz: Odpowiedz.pl

    Witryna dla uczniów, studentów, rodziców i nauczycieli - Odpowiedz.pl
    Odpowiedz.pl



  •