Teresa Romanowska, Ełk

Palmy wielkanocne

Przed wojną mieszkała tu polskojęzyczna ludność mazurska oraz ludność niemiecka wyznania ewangelickiego. Po wojnie przyjechali ludzie z różnych stron, w przewadze katolicy. Zwyczaje doroczne w dużej mierze wiążą się z religią.

(99kB)
1.

Mazurska ludność ewangelicka nie święciła palm w kościele, gałązek wierzbowych używano natomiast do tradycyjnego "smagania" w drugi dzień Świąt. Po wojnie niektórzy osadnicy przejęli od Mazurów zwyczaj "smagania" gałązkami wierzby lub "kadykiem" (jałowcem), a Mazurzy od osadników zwyczaj "lanego poniedziałku".

(83kB)
2.

Osadnicy po 1945r. przywieźli ze sobą swoje zwyczaje. Palmy, które nieśli do kościoła były wykonywane z gałązek wierzby, jałowca, barwinka, bukszpanu, gałązek z rozwiniętymi w domu listkami. Z Wileńszczyzny przywieziony został zwyczaj wykonywania palm z suszonych kwiatków, a z Kurpiów z zieleni i kwiatów z bibułki.

3.

Najbardziej znaną u nas rośliną kwitnącą już w okresie wczesno-wiosennym jest wierzba. Te kwitnące gałązki nazywamy popularnie "baziami". W dawnych czasach nasza polska palma kojarzyła się na ogół z wierzbą, co ma swoje odzwierciedlenie w oracji podczas uderzania palmą wielkanocną "wierzba bije, nie zabije, za sześć dni za sześć nocy doczekamy Wielkanocy". .

(93kB)
4.

Inwencja twórcza ludzi jest jednak ogromna, a poza tym nie wszędzie rosną wierzby. Zaczęto dodawać, więc i inne rośliny. Zarówno na Wileńszczyźnie, skąd pochodzi wielu mieszkańców Ełku, jak i na Mazurach popularne było dodawanie do "bazi" gałązek jałowca.

(92kB)
5.

Ponadto na naszym terenie wkładano do wody gałązki brzozy lub innych drzew czy krzewów, aby się zazieleniły i przyozdabiano nimi palmy. Dodawano też wiecznie zielone listki barwinka lub borówek. Oczywiście, na Mazurach palmy nosili do kościoła tylko katolicy, bardziej, więc popularne były one na katolickiej Warmii.

(77kB)
6.

Obecnie w naszym wielokulturowym regionie bardzo popularne i uznane za najpiękniejsze są palmy wileńskie i kurpiowskie. Już w XIX wieku Oskar Kolberg pisał o palmach wileńskich:

"... A jaka ich rozmaitość! Obok miejskich, z papierowych kwiatków robionych, widnieją wiejskie - z mchu, borówek, lycopodium (widłak babimór), wierzby i innych roślin, które nieraz spod śniegu przychodzi wydobywać.... Potem taką poświęconą już palmę zawiesza się nad łożem, pod obrazkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej, wraz z gromnicą i wiankami poświęconymi na N.P. Zielną lub Boże Ciało".

Typowe palmy wileńskie podobne do opisanych i urozmaicone przez inwencję twórczą palmiarek poprzez dodanie zasuszonych traw i zbóż (w późniejszych czasach również farbowanych) wykonywane były na niewielkim obszarze na północny zachód od Wilna. Rozpowszechniły się na teren znacznie szerszy dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX w., kiedy to zostały zakupywane do Polski i do innych krajów ze względu na duże wartości artystyczne.

Palmy kurpiowskie słynne są ze swojej wysokości. Pręt leszczynowy oplata się leśną roślinnością (borowina, jałowiec, widłak, bukszpan, cis), a także różnokolorowymi sztucznymi kwiatami z bibuły i bibułkowymi wstążkami. Palmy są kilkumetrowej wysokości, dlatego, aby jej właściciel długo żył, a dzieci dobrze rosły. Obecnie na Mazurach wykonuje się palmy na wzór tradycyjnych palm kurpiowskich zwłaszcza w południowej części Mazur.

Autorka strony jest etnografem, absolwentką sekcji etnografii na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego i teologii na IWKR w Suwałkach filia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Pracowała w muzealnictwie (Muzeum Kaszubskie w Kartuzach, Muzeum Okręgowe w Suwałkach, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu) i w szkolnictwie. Obecnie na emeryturze. Mieszka w Ełku, dlatego materiały tu zamieszczone dotyczą Mazur, a zwłaszcza Ełku i okolic.

Ełk – miasto w południowo-wschodniej części Mazur, w którym wymieszały się różne kultury. Po wojnie oprócz nielicznej ludności miejscowej zamieszkali tu przybysze.

Kontakt:
DZIEDZICTWO

  • Strona główna
  • Mazury
  • Dziedzictwo niematerialne
  • Mazury a tradycje
  • Kultura
  • Kultura a religia
  • Religijność ludowa
  • Tradycje doroczne na Mazurach
  • Adwent
  • Boże Narodzenie
  • Karnawał
  • Przygotowania do Świąt Wielkanocnych
  • Wielkanoc
  • Majowe i majówki
  • Czerwiec - zwyczaje okresu przesilenia letniego
  • Zwyczaje rolnicze
  • Zwyczaje jesienne
  • Wiano panny młodej
  • VI Konkurs na palmę i pisankę wielkanocną
  • Zajęcia "Jak to dawniej
  • Nowa Wieś 2011 - galeria
  • Nowa Wieś 2011 - galeria - 02
  • galeria
  • Kontakty międzyludzkie ...
  • kontakty_galeria
  • kontakty_galeria_05